- صلّى اللَّه عليه و آله - فرمود : اين سوره خبر موت من است « 1 » وَاللَّه الْعالِمُ . فصل در حقيقت شكر است بدان‌كه « شكر » عبارت است از قدردانى نعمت مُنعم . و آثار اين‌قدردانى در قلب به‌طورى بروز كند ؛ و در زبان به‌طورى ؛ و در افعال و اعمال قالبيه به‌طورى . اما در قلب ، آثارش از قبيل خضوع و خشوع و محبت و خشيت و امثال آن است . و در زبان ، ثنا و مدح و حمد . و در جوارح ، اطاعت و استعمال جوارح در رضاى منعم ، و امثال اين است . و از راغب « 2 » منقول است كه « شكر » تصور نعمت و اظهار آن است . و گفته شده كه آن مقلوب « كَشْر » به معنى « كَشْف » است . و ضدّ آن « كفر » است و آن نسيان نعمت و سَتر آن است . و دابّهء شكور آن است كه به چاقىِ خود اظهار نعمت صاحب خود كند . و گفته شده : اصل آن از « عَيْنٌ شَكْرى » يعنى مُمْتَلِئة و پر شده است . و بنابراين « شكر » عبارت از پر شدن از ذكر منعم است . و شكر بر سه قسم است : « شكر قلب ؛ و آن تصور نعمت است . و شكر به زبان ؛ و آن ثناى بر منعم است . و شكر به ساير اعضا ؛ و آن مكافات نعمت است به قدر استحقاق آن » « 3 » . و عارف محقق ، خواجهء انصارى ، فرمايد : « شكر اسمى است براى معرفت نعمت ، زيرا كه آن طريق معرفت منعم است » « 4 » . و شارح محقق گويد : « تصور نعمت از منعم و معرفتِ اين‌كه آن نعمتِ اوست عين شكر است . چنانچه از حضرت داود - عليه السلام -

--> ( 1 ) - تفسير القمّي ، ج 2 ، ص 447 ؛ تفسير فرات الكوفي ، ص 614 ، حديث 771 ؛ مجمع البيان ، ج 10 ، ص 844 . ( 2 ) - حسين بن محمد بن مفضّل ، معروف به راغب اصفهانى ، ( متوفى 502 يا 565 ق ) در لغت و شعر و كلام وعلوم قرآنى متبحّر بود . آثار فراوانى دارد از جمله آن است : المفردات في غريب القرآن ، الذريعة إلى مكارم الشريعة ، مقدّمة التفسير للقرآن ، تحقيق البيان في تأويل القرآن . ( 3 ) - مفردات ألفاظ القرآن ، ص 461 ، ذيل « شكر » ؛ مرآة العقول ، ج 8 ، ص 145 . ( 4 ) - منازل السائرين ، ص 72 ، باب الشكر .